Czy Opole miało kiedyś tramwaje? Historia planu, który się nie udał

Pytanie wraca regularnie: Opole jest jednym z niewielu miast tej wielkości w Polsce, w którym po ulicach nie jeździ ani jeden tramwaj. Odpowiedź krótka: nie, nigdy nie jeździł — ale nie dlatego, że nikt nie próbował. Miasto miało swój tramwaj na papierze, z koncesją, projektantem i konkretną trasą. Zabrakło mu tylko jednego — żeby ktoś go w końcu zbudował.

1896 rok: koncesja dla berlińskiej firmy

Jak opisuje artykuł „Po Opolu mogły jeździć tramwaje” opublikowany na opole.pl (autor: Sebastian Ruszała, recenzja: prof. Tomasz Ciesielski z Instytutu Historii Uniwersytetu Opolskiego), w 1896 roku koncesję na budowę linii tramwajowej w Opolu uzyskała berlińska firma Orenstein & Koppel. Trasa miała połączyć opolski dworzec z Królewskim Instytutem Pomologicznym w Prószkowie — placówką zajmującą się uprawą drzew owocowych, ważną na tyle, żeby uzasadnić inwestycję w szyny. Tramwaj miał jechać m.in. przez Plac Wolności i Plac Piłsudskiego, czyli przez sam środek dzisiejszego centrum.

1910 rok: dlaczego inwestycja stanęła

Projektu nigdy nie zrealizowano. Według tego samego źródła, inwestycję zawieszono w 1910 roku — a przyczyną były rosnące koszty w połączeniu z pojawieniem się nowej technologii: tramwajów elektrycznych. To, co w 1896 roku wydawało się dobrym pomysłem (tramwaj parowy, wzorowany na kolei wąskotorowej), dziesięć lat później wymagało już innej, droższej infrastruktury. Zamiast dokładać pieniądze do przestarzałej koncepcji, projekt po prostu odłożono. Po I wojnie światowej, w trudnej sytuacji gospodarczej Niemiec, do budowy już nie wrócono.

Autobusy, nie szyny — jak naprawdę ruszyła komunikacja w Opolu

Podczas gdy tramwaj został tylko na papierze, komunikacja autobusowa między Opolem a Prószkowem faktycznie wystartowała — w 1914 roku. To nie był pierwszy autobus na Śląsku: 11 lipca 1907 roku uruchomiono pierwszy autobus pocztowy na trasie Koźle–Kędzierzyn. Ale dla samego Opola rok 1914 to początek czegoś, co ostatecznie zastąpiło nigdy niezbudowany tramwaj.

W 1922 roku nastąpił, jak to ujęto w artykule, „dynamiczny rozwój tej formy transportu” — uruchomiono stałą linię Opole–Prószków oraz połączenie Korfantów–Opole–Łambinowice. Komunikacja autobusowa działała do 1945 roku. Pierwsze powojenne, już miejskie autobusy pojawiły się w Opolu dopiero trzy lata po wojnie — co artykuł opisuje jako „zupełnie nowy rozdział” w historii transportu miejskiego, oddzielony od przedwojennej historii prywatnych linii. Ten sam model — autobus zamiast szyn — działa w Opolu do dziś, również po zmroku: pisaliśmy o tym w artykule o nocnych liniach MZK N1 i N2.

Czyli: Opole miało projekt tramwaju w 1896 roku, zawieszony w 1910. Zamiast szyn miasto postawiło na autobusy — najpierw prywatne (od 1914), potem miejskie (od około 1948) — i na tej samej zasadzie działa do dziś.

Co z tego wynika dzisiaj

130 lat po tamtej koncesji Opole wciąż jest miastem bez tramwajów — i, jak pisaliśmy już w tekście o tym, jak MZK obsługuje dzielnice bez szyn, to ma realne konsekwencje dla tego, jak szybko (albo jak długo) dojedziesz z osiedla na drugi koniec miasta. Historia z 1896 roku tłumaczy, czemu tak jest: to nie przeoczenie ani zaniedbanie, tylko konkretna decyzja gospodarcza podjęta ponad sto lat temu, której nikt później nie odwrócił.

Autonomiczny pojazd elektryczny, który ma zacząć jeździć w Opolu w 2027 roku — jako pierwszym mieście w Polsce — nie potrzebuje szyn ani stałej trasy. Jedzie tam, gdzie jest droga, niezależnie od tego, czy sto lat wcześniej ktoś zdążył dla niej wylać fundamenty pod tory. Więcej o planie całej sieci na robocab.pl.